Przeszukanie mieszkania, domu, biura albo siedziby firmy zwykle zaczyna się nagle i wywołuje silny stres. W takiej chwili łatwo albo bezrefleksyjnie zgodzić się na wszystko, albo przeciwnie – wejść w konflikt z funkcjonariuszami. Żadna z tych reakcji nie pomaga. Najważniejsze jest zachowanie spokoju, ustalenie podstawy i zakresu czynności, zadbanie o protokół oraz szybki kontakt z obrońcą.
Poniżej wyjaśniamy najważniejsze zasady przeszukania w postępowaniu karnym i praktyczne działania, które mogą pomóc chronić prawa osoby fizycznej oraz przedsiębiorcy.
Kiedy można przeprowadzić przeszukanie?
Zgodnie z art. 219 Kodeksu postępowania karnego przeszukanie pomieszczeń lub innych miejsc może służyć wykryciu, zatrzymaniu albo przymusowemu doprowadzeniu osoby podejrzanej. Może też zmierzać do znalezienia rzeczy, które mogą stanowić dowód lub podlegać zajęciu w postępowaniu karnym.
Warunkiem są uzasadnione podstawy do przypuszczenia, że poszukiwana osoba albo rzecz znajduje się w określonym miejscu. Przeszukanie nie musi więc dotyczyć wyłącznie lokalu należącego do podejrzanego. Czynność może zostać przeprowadzona także u innej osoby, jeżeli organ zakłada, że właśnie tam znajduje się poszukiwany dowód lub osoba.
Przepisy pozwalają również na przeszukanie osoby, jej odzieży i podręcznych przedmiotów. Czynność ta powinna respektować zasadę proporcjonalności, prywatność i godność osoby, której dotyczy.
Czy Policja zawsze musi mieć postanowienie prokuratora lub sądu?
Co do zasady Policja dokonuje przeszukania na polecenie sądu lub prokuratora, a postanowienie powinno zostać okazane przed rozpoczęciem czynności. Warto przeczytać dokument i zwrócić uwagę przede wszystkim na:
- miejsce objęte przeszukaniem,
- cel czynności,
- wskazaną osobę albo rodzaj poszukiwanych rzeczy,
- organ wykonujący przeszukanie.
W wypadkach niecierpiących zwłoki przeszukanie może jednak rozpocząć się bez uprzedniego postanowienia. Funkcjonariusz okazuje wtedy nakaz kierownika jednostki albo legitymację służbową, a organ następnie zwraca się do sądu lub prokuratora o zatwierdzenie czynności.
Jeżeli przeszukanie odbywa się w takim trybie, należy wyraźnie zażądać wpisania do protokołu wniosku o doręczenie postanowienia zatwierdzającego. Na zgłoszone do protokołu żądanie dokument powinien zostać doręczony w terminie 7 dni od czynności. To żądanie ma znaczenie praktyczne, ponieważ pozwala poznać późniejszą ocenę legalności przeszukania i rozważyć środek zaskarżenia.
Jak powinno rozpocząć się przeszukanie?
Przed rozpoczęciem czynności organ powinien poinformować o jej celu i wezwać do wydania poszukiwanych przedmiotów. Dobrowolne wydanie rzeczy nie oznacza jednak, że należy rezygnować z dokumentowania przebiegu czynności.
Osoba, u której odbywa się przeszukanie, ma prawo być przy nim obecna. Może też wskazać inną osobę, która będzie uczestniczyć w czynności, o ile nie uniemożliwi to przeszukania ani istotnie go nie utrudni. Taką osobą może być również adwokat, jednak organ nie zawsze będzie zobowiązany czekać na jego przyjazd, zwłaszcza gdy zwłoka zagraża celowi czynności.
Jeżeli gospodarza lokalu nie ma na miejscu, do przeszukania należy przywołać przynajmniej jednego dorosłego domownika lub sąsiada.
Przeszukanie w nocy
Zamieszkałe pomieszczenia można przeszukać w porze nocnej, czyli między godziną 22:00 a 6:00, tylko w wypadkach niecierpiących zwłoki. Czynność rozpoczęta za dnia może być kontynuowana po godzinie 22:00. Odmienna zasada dotyczy m.in. lokali dostępnych nocą dla nieokreślonej liczby osób oraz miejsc służących do przechowywania przedmiotów.
Co robić podczas przeszukania? Praktyczna lista
1. Ustal tożsamość funkcjonariuszy i podstawę czynności
Poproś o okazanie postanowienia, nakazu kierownika jednostki albo legitymacji. Zanotuj organ prowadzący sprawę i sygnaturę, jeżeli jest dostępna. Nie utrudniaj czynności fizycznie i nie wdawaj się w spór na miejscu.
2. Skontaktuj się z adwokatem
Telefon do obrońcy może pomóc ustalić, jakie żądania zgłosić do protokołu, jak reagować na pytania oraz czy zakres czynności odpowiada dokumentowi. Sam kontakt z adwokatem nie powinien być traktowany jako przyznanie się do czegokolwiek. Zobacz również, jak wygląda pomoc adwokata w sprawach karnych we Wrocławiu.
3. Nie składaj spontanicznych wyjaśnień
Przeszukanie służy znalezieniu osoby lub rzeczy, a nie prowadzeniu nieformalnego przesłuchania. Nie trzeba komentować pochodzenia dokumentów, relacji z innymi osobami ani okoliczności sprawy bez znajomości własnego statusu procesowego i bez konsultacji z obrońcą. Nie należy jednak podawać informacji fałszywych ani podejmować działań zmierzających do ukrycia lub zniszczenia dowodów.
4. Zgłaszaj tajemnice prawnie chronione
Jeżeli funkcjonariusze zabezpieczają dokument zawierający tajemnicę zawodową, inną tajemnicę prawnie chronioną albo informacje o charakterze osobistym, należy niezwłocznie złożyć stosowne oświadczenie i zażądać odnotowania go w protokole. Kodeks przewiduje w takich sytuacjach szczególny tryb postępowania, w tym przekazanie określonych dokumentów bez odczytywania w opieczętowanym opakowaniu prokuratorowi lub sądowi. Zasady zależą jednak od rodzaju tajemnicy i osoby będącej posiadaczem dokumentów.
5. Pilnuj dokładnego spisu zatrzymanych rzeczy
Przedmioty powinny zostać opisane w sposób pozwalający na ich identyfikację. Dotyczy to również telefonów, komputerów, dysków i innych nośników. Przepisy o zatrzymaniu i przeszukaniu stosuje się odpowiednio do danych zapisanych w urządzeniach, systemach informatycznych i na nośnikach, w tym do poczty elektronicznej.
Osoba zainteresowana powinna otrzymać pokwitowanie wskazujące, jakie przedmioty i przez kogo zostały zatrzymane. W przypadku przeszukania siedziby przedsiębiorstwa przydatna może być także analiza z perspektywy prawa karnego gospodarczego.
6. Przeczytaj protokół przed podpisaniem
Protokół powinien zawierać m.in. oznaczenie sprawy, dokładną godzinę rozpoczęcia i zakończenia czynności, listę zatrzymanych rzeczy oraz informację o poleceniu sądu lub prokuratora. Jeżeli opis jest niepełny albo przebieg czynności budzi zastrzeżenia, należy zażądać wpisania uwag przed podpisaniem. Podpis nie powinien być automatyczny – protokół trzeba wcześniej przeczytać.
Co można zrobić po przeszukaniu?
Art. 236 k.p.k. przewiduje zażalenie na postanowienie dotyczące przeszukania, zatrzymania rzeczy i dowodów rzeczowych, a także na inne czynności, osobom, których prawa zostały naruszone. W postępowaniu przygotowawczym takie zażalenie rozpoznaje sąd rejonowy, w którego okręgu prowadzone jest postępowanie.
Co do zasady termin na wniesienie zażalenia wynosi 7 dni od ogłoszenia postanowienia, a gdy podlega ono doręczeniu – od daty doręczenia. Ustalenie początku terminu może zależeć od tego, czy zaskarżane jest samo postanowienie, jego zatwierdzenie czy sposób przeprowadzenia czynności, dlatego dokumenty warto przekazać adwokatowi niezwłocznie.
W zażaleniu można kwestionować m.in. brak przesłanek, przekroczenie zakresu czynności, nieproporcjonalny sposób działania, naruszenie prywatności lub nieprawidłowe zatrzymanie rzeczy. Samo złożenie zażalenia nie oznacza automatycznie jego uwzględnienia ani nie zawsze wstrzymuje skutki czynności.
FAQ – najczęstsze pytania
Czy mogę odmówić wpuszczenia Policji?
Jeżeli organ działa na prawidłowej podstawie, fizyczne uniemożliwianie przeszukania nie jest właściwym sposobem ochrony praw. Zastrzeżenia należy wyraźnie zgłosić do protokołu i następnie rozważyć zażalenie.
Czy Policja może zabrać telefon lub komputer?
Tak, jeżeli urządzenie lub znajdujące się w nim dane mogą mieć znaczenie dowodowe albo podlegać zajęciu. Zabezpieczenie powinno zostać dokładnie opisane i potwierdzone pokwitowaniem.
Czy adwokat musi być obecny podczas przeszukania?
Nie. Osoba, u której odbywa się przeszukanie, może wskazać osobę mającą uczestniczyć w czynności, w tym adwokata, o ile nie uniemożliwi to przeszukania ani istotnie go nie utrudni. Brak adwokata nie zatrzymuje automatycznie czynności.
Czy można odzyskać zatrzymane rzeczy?
Rzeczy należy zwrócić, gdy staną się zbędne dla postępowania. Jeżeli przeszukanie lub zatrzymanie rzeczy przeprowadzono bez uprzedniego polecenia i nie zostanie ono zatwierdzone w ciągu 7 dni, ustawa przewiduje niezwłoczny zwrot zatrzymanych rzeczy, z zastrzeżeniem szczególnej sytuacji dobrowolnego wydania.
Pomoc adwokata po przeszukaniu we Wrocławiu
Po przeszukaniu znaczenie ma szybkie zabezpieczenie dokumentów, analiza postanowienia i protokołu oraz kontrola biegu terminów. MS LEGIT udziela pomocy osobom fizycznym i przedsiębiorcom na etapie postępowania przygotowawczego, w tym w sprawach dotyczących przeszukania, zatrzymania rzeczy i zabezpieczenia danych.
Jeżeli przeszukanie odbyło się we Wrocławiu lub w okolicach, możesz skontaktować się z kancelarią MS LEGIT, aby ustalić możliwe działania na podstawie dokumentów i indywidualnych okoliczności sprawy. Kancelaria nie gwarantuje określonego wyniku postępowania; każda sprawa wymaga odrębnej analizy.
Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej. Stan prawny zweryfikowano 1 września 2026 r.
Źródła urzędowe
- Kodeks postępowania karnego – w szczególności art. 217, 219–230, 236, 236a, 460 i 467.
- Tekst jednolity Kodeksu postępowania karnego, Dz.U. 2025 poz. 46.
- Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury – w szczególności § 159–161.